De schilder van Lofoten, Gunnar Berg

Galerie Gunnar Berg, vernoemd naar de schilder zelf, bevindt zich op Svinøya in Svolvær. Hier kun je het werk van een van Noord-Noorwegen’s bekendste schilders door de tijd heen ervaren. De galerij bezit ’s werelds grootste collectie schilderijen en schetsen van Gunnar Berg, bijeengebracht door zijn familielid John Berg gedurende zijn leven. Gunnar Bergs beroemdste werk, “Trollfjordslaget”, is hier te zien.

Alle schilderijen en schetsen, gedateerd eind 19e eeuw, tonen het onvergetelijke landschap en vormen een unieke collectie van het dagelijks leven van de lokale vissers in de Lofoten uit die periode. Je vindt in de galerij ook verschillende portretten.

Gunnar Berg werd geboren in Svolvær op 21 mei 1863; hij was de oudste van 12 kinderen. Zijn vader, Lars Thodal Walnum Berg, was pachter en koopman die de helft van Svolvær bezat en woonde op Svinøya.

Pachter of kunstenaar?

Gunnar was nog jong toen hij zijn tekentalent liet zien, maar als oudste zoon lag de plicht bij hem om het bedrijf van zijn vader over te nemen zodra dat nodig was. Toen Gunnar 12 was, ging hij naar de Kathedraalschool in Trondheim en volgde daar ook teken- en schilderlessen. In 1881 keerde hij terug naar Svolvær, waar hij in het winterseizoen voor zijn vader werkte. In het najaar van 1882 volgde hij een handelsopleiding in Bergen en deed ook daar naast zijn studie teken- en schilderslessen.

Schilder Adelsten Norman, een goede vriend van Gunnar Bergs vader L.T.W. Berg, was een vaardig tekenaar en schilder en zag in dat het geen zin had om te strijden tegen Gunnars roeping. Met de zegen van zijn vader verliet Gunnar Berg de handelsschool in Bergen en reisde in februari 1883 naar Düsseldorf. Hij studeerde daar meer dan twee jaar, en in een van de brieven van zijn vader stond;

‘Je moet besluiten of je je artistieke kant verder wil onderzoeken of naar huis wilt komen en een ‘echt man’ wordt. Iets half worden, of het nu zakenman of schilder is, is het ergste van alles’

Gunnar had zijn besluit genomen. Hij wilde dé schilder van Lofoten worden en met steun van zijn ouders bouwden ze in 1887 zijn atelier op Svinøya, zijn thuisbasis.

In de jaren daarna reisde Gunnar veel en studeerde zowel in Berlijn als in Parijs. Tijdens het visseizoen en in de zomermaanden was hij vaak thuis in Svolvær, waar hij ijverig schetsboek en camera gebruikte. Gunnar Berg nam in 1887 voor het eerst deel aan een tentoonstelling in Düsseldorf. Hij kreeg lovende kritieken en in de jaren daarna was hij op meerdere tentoonstellingen thuis en in het buitenland vertegenwoordigd. In Noorwegen hield hij zijn eerste tentoonstelling in Kristiania (het huidige Oslo) in 1889, waar 146 van zijn schilderijen en tekeningen goed werden ontvangen.

Gunnar Bergs vroegste werken worden gekenmerkt door zijn tijd in Düsseldorf, een stroming die bekend stond om de donkere, bruingetinte ondertonen. Elders in Duitsland en in Parijs was men meer bezig met schilderen en werken in de open lucht. Op zijn reizen werd Gunnar door deze stroming beïnvloed en zijn latere schilderijen kregen een lichter palet en een grotere frisheid. Hij raakte nooit uitgekeken op het schilderen van de Nordland-bootjes met hun fraaie lijnen en karakteristieke kleuren. Zijn werken tonen de harmonie tussen de vloot en het omliggende landschap.

Erkenning als schilder

Het waren echter niet alleen kunstcritici en experts die hem waardeerden. Ook de vissers die hij portretteerde keken met bewondering en respect naar Berg. De Noordse schilder Einar Berger, die in de jaren 1890 buiten Tromsø opgroeide, vertelde dat de vissers die in de Lofoten waren geweest over Gunnar Berg spraken. Velen hadden van hem gehoord, sommigen hadden zijn schilderijen gezien en enkelen hadden Gunnar Berg zelf aan het werk gezien.

Al op jonge leeftijd kampte Gunnar Berg met pijn in zijn rechterbeen. In 1887 onderging hij zijn eerste operatie, maar pas na meerdere volgende operaties kon worden vastgesteld dat hij kanker had. In het najaar van 1893 werd zijn been geamputeerd en later in de winter, terwijl Gunnar in Berlijn verbleef, kreeg hij zware griep en longontsteking. Adelsten Normann stuurde zijn vader en broer Einar, die op de avond van 23 december in Berlijn arriveerden. Helaas was Gunnar eerder die dag al overleden. Zijn kist werd naar huis gebracht en hij is begraven op de familiebegraafplaats op Gunnarholmen, Svinøya.

Adelsten Normann’s dochter, Emma (1871–1954), zorgde voor Gunnar tijdens zijn laatste periode in Berlijn voordat hij stierf. Er wordt gezegd dat Gunnar haar als dank een van zijn grootste schilderijen beloofde voor de zorg. Gunnar probeerde “Trollfjordslaget” te verkopen, maar vond nooit dat de juiste prijs werd bereikt en startte daarom een loterij waarbij het schilderij de hoofdprijs was. Emma Nordmann kocht een lot en won; de trekking vond pas plaats na Gunnar Bergs dood. Het werk kwam terecht op het landgoed van de familie Normann in Balestrand en in 1945 schonk Emma het werk aan de gemeente Svolvær. Het schilderij is tegenwoordig eigendom van de gemeente Vågan (voorheen Svolvær), maar de vaste locatie is in de Galerie Gunnar Berg op Svinøya. Er vertrekken dagelijkse boottochten naar Trollfjorden vanuit Svolvær.

Veel te jong overleden

Ondanks dat Gunnar Berg slechts 30 jaar oud werd, liet hij een groot aantal schilderijen, tekeningen en schetsen na, het merendeel afkomstig uit de Lofoten — van Reine in het westen tot de top van Raftsundet in het oosten. Gunnar Berg was ook een begaafd fotograaf en nam honderden foto’s, waarvan er een aantal bewaard zijn gebleven.

We hopen dat het verhaal van de schilder van Lofoten je inspireert om tijdens je verblijf in de Lofoten Galerie Gunnar Berg op Svinøya te bezoeken en te verkennen.

Als je overnacht in Het landhuis op Svinøya, kun je zelfs slapen in Gunnar Bergs oude slaapkamer. Het gebouw met het atelier staat er nog steeds. Het is wit geschilderd en je kunt duidelijk de toren zien waarin hij vaak zat te schilderen. Volg je Gunnars pad richting de pier in Svolvær, dan passeer je Gunnarholmen links. Daar vind je een buste van de schilder en iets verderop de grafplaats waar hij begraven ligt.

Welkom bij Svinøya Rorbuer - met verhalen om te delen!